KOTA KINABALU: 12 September 2026 – Presiden STAR Sabah Datuk Seri Panglima Dr Jeffrey G. Kitingan menyambut baik secara prinsip persetujuan Kerajaan Persekutuan untuk menambah perwakilan parlimen Sabah dan Sarawak, tetapi mengkritik keras kekurangan perincian dan apa yang disebutnya sebagai tindakan Kuala Lumpur menggunakan keluarnya Singapura sebagai alasan untuk mengelak hak 35 peratus.
Dalam respons langsung terhadap kenyataan Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim selepas mesyuarat MA63 di Kota Kinabalu kelmarin, Dr Jeffrey ketika dihubungi wartawan TV Sabah berkata: “Dua kenyataan Perdana Menteri kelmarin mendedahkan segala-galanya: Beliau bersetuju ‘secara prinsip’ untuk menambah. Mengapa? Kepada jumlah berapa? Beliau membangkitkan Singapura sebagai alasan untuk menafikan tuntutan Sabah dan Sarawak untuk hak 35 peratus, tanpa menjadikannya jelas kepada Sabah dan Sarawak. Adakah kita melihat bagaimana Kuala Lumpur memainkan permainannya? Inilah permainan yang sama yang mereka mainkan berhubung 35 peratus dan MA63 secara amnya. Sejujurnya, saya kecewa.”
Dr Jeffrey berkata pengumuman Perdana Menteri menimbulkan dua persoalan segera: jumlah sebenar kerusi yang akan ditambah, dan asas perlembagaan untuk menafikan bahagian 35 peratus Sabah dan Sarawak.
“Kita harus kembali kepada nisbah asal 35%. Singapura adalah sebahagian daripada kiraan Sabah dan Sarawak dalam persekutuan. Ia adalah jaminan perlembagaan yang dinyatakan dengan jelas dalam perenggan 6 dan 7 Laporan Jawatankuasa Antara Kerajaan,” katanya.
Beliau menyatakan bahawa apabila Singapura keluar pada 1965, 15 kerusi parlimennya tidak diperuntukkan semula kepada negeri-negeri Borneo. Persempadanan semula yang berikutnya mengurangkan bahagian gabungan Sabah dan Sarawak kepada kira-kira 25%, atau 56 daripada 222 kerusi dalam Dewan Rakyat.
“Ini bukan soal meminta ihsan. Ini tentang memulihkan jaminan perlembagaan yang direka bentuk untuk menghalang Semenanjung Malaysia daripada meminda Perlembagaan Persekutuan secara unilateral,” kata Dr Jeffrey.
Beliau menambah bahawa pendiriannya diperkukuh oleh pendirian Sabah Law Society (SLS) yang jelas dan konsisten dalam perkara ini. Beliau memetik hujah bekas presiden SLS Datuk Roger Chin bahawa mengembalikan perwakilan parlimen satu pertiga untuk Sabah dan Sarawak adalah “bukan sekadar simbolik, tetapi satu keperluan praktikal untuk memastikan kepentingan dan keperluan Sabah dan Sarawak ditangani dengan sewajarnya dalam keputusan dasar negara.”
SLS juga telah menolak cadangan untuk menambah perwakilan Borneo di Dewan Negara sebagai pengganti yang tidak mencukupi, sambil menyatakan bahawa dewan atasan itu “mempunyai kuasa perundangan yang terhad” dan “tidak mempunyai kuasa untuk membuat keputusan muktamad dalam perkara perundangan.”
“SLS telah menjelaskan: perwakilan satu pertiga mesti berada di Dewan Rakyat, tempat kuasa sebenar terletak. Menambah senator bukanlah pengganti untuk pengaruh perundangan yang substantif,” kata Dr Jeffrey.
Beliau menggesa Perdana Menteri membentangkan pindaan perlembagaan yang diperlukan tanpa berlengah dan memastikan bahawa mekanisme penambahan kerusi itu membawa kepada bahagian gabungan Sabah dan Sarawak kembali kepada sekurang-kurangnya 35% daripada Dewan Rakyat.
“Perdana Menteri telah mengambil langkah pertama yang penting. Kini beliau mesti menyempurnakan perjalanan itu. Sabah dan Sarawak tidak akan menerima apa-apa yang kurang daripada pemulihan penuh nisbah 1963,” kata Dr Jeffrey.
