Hari Orang Asal Sedunia bukan sekadar majlis untuk meraikan kepelbagaian budaya, tetapi merupakan pengiktirafan yang lebih luas terhadap hak, tuntutan tanah nenek moyang, pengetahuan tradisional dan pemerintahan sendiri.
Presiden Borneo Dayak Forum (BDF) dan Ahli Parlimen Keningau, Datuk Seri Panglima Dr Jeffrey G. Kitingan berkata sambutan tahunan pada 9 Ogos harus dilihat sebagai sebahagian daripada perjuangan yang lebih luas untuk mempertahankan hak orang asal, tanah adat, pengetahuan tradisional dan tadbir urus kendiri.
“Budaya adalah sebahagian daripada jati diri kita. Namun sambutan ini membawa makna yang jauh lebih besar,” katanya pada majlis pembukaan Perayaan Hari Orang Asal Sedunia (PHOAS) 2026 yang berlangsung selama empat hari di Kampung Rantai, Tambunan.
Sejarah dan tarikh penting yang tepat
Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB), melalui Resolusi 49/214 yang diterima pakai pada 23 Disember 1994, telah menetapkan 9 Ogos sebagai Hari Antarabangsa Orang Asal Sedunia.
Tarikh 9 Ogos mempunyai nilai sejarah kerana ia memperingati mesyuarat pertama Kumpulan Kerja PBB mengenai Populasi Orang Asal (Working Group on Indigenous Populations), yang diadakan pada 9 Ogos 1982 di Geneva.
Kumpulan kerja itu sendiri ditubuhkan lebih awal pada tahun 1982 dalam sistem PBB untuk meneliti perkembangan berkaitan promosi dan perlindungan hak asasi manusia orang asal.
Hasil kerjanya secara langsung menyumbang kepada Deklarasi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Hak Orang Asal (UNDRIP), yang diterima pakai oleh Perhimpunan Agung PBB pada 13 September 2007.
‘Pengetahuan yang hidup’
Tema sambutan tahun ini memberi tumpuan kepada bidan orang asal, pengetahuan tradisional, biodiversiti, tindakan iklim, tenaga lestari dan kesejahteraan.
Dr Jeffrey berkata pengetahuan orang asal tidak seharusnya dianggap sekadar warisan masa lalu, tetapi diiktiraf sebagai “pengetahuan yang hidup” yang terus membimbing masyarakat dalam penjagaan kesihatan, perlindungan alam sekitar dan kehidupan komuniti.
“Apa yang dunia hari ini kenali sebagai penyelesaian berasaskan alam sebenarnya telah diamalkan oleh orang asal sejak turun-temurun,” katanya.
Beliau juga menegaskan bahawa komuniti orang asal tidak seharusnya dilihat hanya sebagai penerima manfaat pembangunan, tetapi sebagai rakan kongsi yang mempunyai keupayaan untuk mengurus sumber sendiri dan menentukan masa depan mereka sendiri.
“Jati diri orang asal bukan hanya tentang pakaian, bahasa atau adat,” katanya. “Jati diri juga bermaksud hak untuk menentukan siapa kita, bagaimana kita mahu hidup, bagaimana kita mengurus tanah dan sumber kita, dan bagaimana kita mahu membentuk masa depan komuniti kita sendiri.”
Tanah adat terancam
Dr Jeffrey memberi amaran bahawa komuniti orang asal terus berhadapan dengan pelbagai cabaran, terutamanya berkaitan kehilangan tanah adat, hutan dan sungai.
“Apabila tanah adat, hutan dan sungai terancam, yang hilang bukan sahaja sumber kehidupan, tetapi juga bahasa, budaya, pengetahuan dan jati diri yang diwariskan oleh generasi terdahulu,” katanya.
Sambutan di Tambunan ini menandakan penganjuran peringkat kebangsaan kali keempat bagi Hari Orang Asal Sedunia di Malaysia. Daerah ini sebelum ini pernah menjadi tuan rumah sambutan yang sama pada 9 Ogos 1998 – ketika itu dikenali sebagai HOAS-4 (Hari Orang Asal Sedunia ke-4) – di Tambunan Village Resort Centre (TVRC).
Tiga wilayah diwakili
Program lima hari yang berlangsung dari 6 hingga 10 Ogos 2026 ini menghimpunkan kira-kira 350 peserta dari Sabah, Sarawak dan Semenanjung Malaysia.
Wakil dari Semenanjung Malaysia terdiri daripada komuniti seperti Jakun, Temiar, Temuan, Mah Meri, Semoq Beri dan Jahai. Sarawak diwakili oleh masyarakat Bidayuh, Iban, Penan, Kayan dan Kenyah. Delegasi Sabah pula merangkumi komuniti Dusun, Murut, Kadazan, Rungus dan Tidung, antara lain.
Acara ini dianjurkan bersama oleh beberapa pertubuhan masyarakat sipil, termasuk Pertubuhan Wanita Orang Asal Malaysia (PWOAM), PACOS Trust, Center for Orang Asli Concerns (COAC), TONIBUNG, SADIA, MAMAKAT dan Persatuan Suara Anak Sabah (PSAS). Pengerusi penganjur ialah Hilda Pius, Setiausaha Agung Jaringan Orang Asal SeMalaysia (JOAS).
Konteks global
Menurut anggaran PBB, terdapat kira-kira 476 juta orang asal yang tinggal di 90 negara di seluruh dunia, mewakili kurang daripada 5% daripada penduduk global tetapi menuturkan majoriti daripada anggaran 7,000 bahasa di dunia.
Program sambutan
Program PHOAS 2026 merangkumi forum mengenai tadbir urus kendiri orang asal, peralihan tenaga yang adil, tenaga boleh baharu berasaskan komuniti, dan hak wanita orang asal – termasuk sesi mengenai Syor Am CEDAW No. 39 (diterima pakai pada tahun 2022, yang secara khusus membincangkan hak wanita dan kanak-kanak perempuan orang asal).
Sukan tradisi seperti menyumpit, boling kelapa, tarik tali, dan mengupas pinang turut diadakan di samping persembahan kebudayaan dari ketiga-tiga wilayah.
Sambutan berakhir pada 10 Ogos 2026.
Catatan kaki (dengan rujukan sejarah lengkap)
1. Daily Express Malaysia. “Indigenous Day vital platform for rights, self-governance: Jeffrey.” 10 Ogos 2026. https://www.dailyexpress.com.my/news/286343/indigenous-day-vital-platform-for-rights-self-governance-jeffrey/
2. Resolusi Perhimpunan Agung PBB 49/214 (23 Disember 1994) – Hari Antarabangsa Orang Asal Sedunia. https://undocs.org/en/A/RES/49/214
3. Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. “Background – International Day of the World’s Indigenous Peoples.” (Menyebut mesyuarat pertama Kumpulan Kerja pada 9 Ogos 1982). https://www.un.org/en/observances/indigenous-day/background
4. Deklarasi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Hak Orang Asal (UNDRIP) – diterima pakai oleh Perhimpunan Agung pada 13 September 2007. https://www.ohchr.org/en/indigenous-peoples/un-declaration-rights-indigenous-peoples
5. TV Sarawak. “Orang Asal perlu jadi rakan kongsi dalam pembangunan.” 10 Ogos 2026. https://www.tvsarawak.my/2026/08/10/orang-asal-perlu-jadi-rakan-kongsi-dalam-pembangunan/
6. Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. “International Day of the World’s Indigenous Peoples – 9 August.” https://www.un.org/en/observances/indigenous-day
7. Syor Am CEDAW No. 39 (2022) – mengenai hak wanita dan kanak-kanak perempuan orang asal. https://www.ohchr.org/en/documents/general-comments-and-recommendations/general-recommendation-no-39-2022-rights-indigenous
