oleh David E.
KOTA KINABALU: 31 Ogos 2026 — Parti Solidariti Tanah Airku (STAR Sabah) memberi amaran akan membawa pertikaian berkaitan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa (ICJ) sekiranya Kerajaan Persekutuan gagal melaksanakan perjanjian tersebut secara menyeluruh, kata Presiden parti itu, Datuk Seri Panglima Dr Jeffrey G. Kitingan.
Beliau berkata demikian ketika berucap pada Majlis Makan Malam Sambutan Ulang Tahun Ke-10 STAR Sabah di sini, malam tadi.
Dalam ucapannya yang mengimbas sejarah perjalanan Sabah dari tanah jajahan British kepada rakan kongsi penubuhan Malaysia, Dr Jeffrey memberi amaran bahawa kegagalan Kerajaan Persekutuan menghormati MA63 boleh menggugat asas persekutuan itu sendiri.
Kita menjadi mangsa kejayaan kita sendiri
Mengimbas perjuangan STAR Sabah sepanjang dekad lalu, Dr Jeffrey mengakui bahawa walaupun naratif parti itu telah diterima umum, kejayaan tersebut turut membawa cabaran tersendiri.
“Pada awalnya, perjuangan kita bukanlah arus perdana. Sukar untuk orang bercakap mengenainya dan ia tidak mendapat sokongan kerana isu ini sensitif,” katanya.
“Kita mengorbankan masa. Akhirnya, kita dipenjarakan. Tetapi melalui pengorbanan dan kekalahan itu, kita ditahan — bukan kerana kita mahu ditahan, tetapi kita terpaksa melalui cabaran itu. Dan akhirnya, apabila kita dibebaskan, saya tidak pernah berputus asa. Presiden anda tidak pernah berputus asa.”
Beliau berkata perjuangan memulihkan hak Sabah di bawah MA63 kini telah menjadi perjuangan arus perdana yang disokong pemimpin politik dari pelbagai parti.
Sejarah tersembunyi Kemerdekaan Sabah
Dalam pendedahan terperinci mengenai sejarah perlembagaan Sabah, Dr Jeffrey berhujah bahawa naratif berkaitan MA63 telah diputarbelitkan oleh apa yang beliau panggil “sejarah yang hilang” — iaitu kisah pengisytiharan kemerdekaan Sabah pada 31 Ogos 1963.
Merujuk rekod sejarah, Dr Jeffrey berkata Majlis Mesyuarat Undangan Borneo Utara telah meluluskan resolusi sebulat suara pada 8 Ogos 1963 untuk mengisytiharkan kemerdekaan Sabah pada 31 Ogos 1963, tanpa mengira sama ada Malaysia telah terbentuk pada tarikh tersebut.
Resolusi itu dilaporkan mendapat sokongan Kerajaan British, dengan Gabenor ketika itu, Sir William Goode, memberikan tadbir urus sendiri kepada Sabah berkuat kuasa 31 Ogos 1963.
“Pada 31 Ogos 1963, Sabah mengisytiharkan kemerdekaannya dengan restu Kerajaan British. Status Sabah berubah daripada tanah jajahan kepada NEGARA,” kata Dr Jeffrey.
Beliau menegaskan bahawa inilah perbezaan penting yang selama ini terlepas pandang — Malaysia hanya diisytiharkan pada 16 September 1963, iaitu lebih dua minggu selepas Sabah mengisytiharkan dirinya merdeka.
Perkara 1 MA63: Klausa Kolonial
Dr Jeffrey merujuk kepada Perkara 1 MA63 yang berbunyi:
“The Colonies of North Borneo and Sarawak and the State of Singapore shall be fiderated with the existing States of the Federation of Malaya as the States of Sabah, Sarawak dan Singapore in accordance with the constitutional instrumenats annexed to this Agreement and the Federation shall thereafter be called “Malaysia”.
“Tanah Jajahan Borneo Utara dan Sarawak dan Negeri Singapura hendaklah disekutukan dengan Negeri-negeri sedia ada dalam Persekutuan Tanah Melayu sebagai Negeri Sabah, Sarawak dan Singapura mengikut instrumen perlembagaan yang dilampirkan dalam Perjanjian ini dan Persekutuan selepas itu hendaklah dipanggil ‘Malaysia’.”
“Ini bermakna dalam MA63, tiada negara baru atau persekutuan baru — mereka hanya menukar nama daripada Persekutuan Tanah Melayu kepada Malaysia,” kata Dr Jeffrey.
Beliau berhujah bahawa kerana Sabah dan Sarawak masih tanah jajahan ketika MA63 ditandatangani pada 9 Julai 1963 — dua bulan sebelum pengisytiharan Malaysia — mereka tidak mempunyai kapasiti perundangan (locus standi) untuk menjadi penandatangan sah kepada perjanjian tersebut.
Rundingan, katanya, dijalankan antara British dan Tanah Melayu, dengan wilayah Borneo hanya dipindahkan sebagai tanah jajahan.
Daripada ‘1 dalam 14’ kembali kepada ‘1 dalam 3’
Dr Jeffrey membezakan kedudukan perlembagaan asal Sabah dan Sarawak sebagai rakan kongsi sama rata dengan Tanah Melayu — “satu dalam tiga” — dengan status yang dikurangkan melalui pindaan perlembagaan 1976 yang menurunkan Sabah dan Sarawak kepada “satu dalam 14” negeri.
Beliau memetik ucapan Hari Malaysia 2020 oleh bekas perdana menteri, Tun Dr Mahathir Mohamad, yang mengakui Sabah dan Sarawak sebagai “rakan kongsi sama rata” dengan Semenanjung Malaysia.
“Dr Mahathir berkata, ‘Kami menerima bahawa semenanjung, Sabah dan Sarawak adalah tiga wilayah yang bergabung sebagai rakan kongsi sama rata.’ Ini bermakna satu dalam tiga, bukan satu dalam 14,” kata Dr Jeffrey.
Ultimatum ke ICJ
Pengumuman paling penting pada malam itu ialah deklarasi Dr Jeffrey bahawa STAR Sabah tidak akan teragak-agak membawa pertikaian MA63 ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa sekiranya Kerajaan Persekutuan terus menangguhkan pelaksanaannya.
“Dalam mana-mana perjanjian, jika gagal dilaksanakan sepenuhnya, perjanjian itu secara automatik menjadi terbatal,” kata Dr Jeffrey.
“Sekiranya Perjanjian Malaysia 1963 terbatal, ini bermakna tiada lagi ikatan antara kita. Ini bermakna kita bebas untuk menghidupkan semula semua undang-undang yang telah terpendam selama ini. Apabila kita menghidupkan semula undang-undang kita, kita mempunyai kuasa untuk mengutip hasil kita sendiri — 100 peratus. Kita boleh menuntut semula minyak dan gas kita — 100 peratus!”
Beliau menjelaskan bahawa senario sedemikian akan memperkasakan Sabah untuk menyelesaikan cabaran infrastruktur sendiri — bekalan elektrik, air, jalan raya, dan kemiskinan — melalui kawalan penuh ke atas sumber negeri.
Naratif baharu serampang dua mata
Dr Jeffrey menggariskan naratif baharu serampang dua mata untuk perjuangan STAR Sabah:
Pertama, Kerajaan Persekutuan mesti melaksanakan sepenuhnya semua tuntutan MA63 dan memulihkan hak perlembagaan Sabah. Beliau menyatakan bahawa Sabah telah berjaya mendapatkan pewartaan 31 Ogos sebagai Hari Sabah — satu kemenangan penting yang mengiktiraf tarikh kemerdekaan negeri itu.
Kedua, jika pelaksanaan penuh tidak tercapai, STAR Sabah akan membawa perkara itu ke ICJ. Ini, katanya, akan menentukan sekali gus sama ada Sabah dan Sarawak masih terikat dengan perjanjian yang telah dilanggar secara sistematik selama 63 tahun.
Hak perolehan 40 peratus
Dr Jeffrey juga mengulangi tuntutan STAR Sabah untuk pelaksanaan penuh hak perolehan 40 peratus hasil bersih di bawah Perkara 112C dan 112D Perlembagaan Persekutuan. Beliau menganggarkan Sabah sepatutnya menerima sekurang-kurangnya RM5 bilion untuk 2026 sahaja dan mencadangkan penubuhan Sistem Penjejakan Hasil MA63 (MARTS) untuk pemantauan masa nyata hasil persekutuan yang dikutip daripada negeri itu.
Perpaduan jalan ke hadapan
Mengenai cabaran dalaman parti dan keputusan Pilihan Raya Negeri Sabah (PRN17) baru-baru ini, Dr Jeffrey mengakui bahawa sesetengah ahli parti hilang keyakinan atau mengutamakan kelangsungan politik berbanding perjuangan.
“Kita perlu menerima keputusan rakyat. Kita tidak berdiam diri, kita tidak mengeluh dan menangis kerana keputusan PRN17 tidak memihak kepada kita. Kita mesti teruskan,” katanya.
Beliau menyeru perpaduan dalam STAR Sabah dan antara parti-parti tempatan Sabah, menekankan bahawa tanpa solidariti, misi untuk mencapai “Sabah yang makmur, maju dan merdeka sepenuhnya” akan kekal tidak tercapai.
“Sama ada kita masih mahu bersama dengan Semenanjung dan Sarawak atau tidak, kita mesti duduk bersama semula. Kita mesti berunding semula — bukan seperti sekarang, di mana kita sudah berunding dan bersetuju tetapi tiada apa yang dilaksanakan. Apa maksudnya?” katanya.
Momen Penentu
Ketika STAR Sabah memasuki dekad kedua, ucapan Dr Jeffrey menandakan momen penentu dalam landskap politik Sabah. Ultimatum untuk membawa MA63 ke ICJ menandakan peningkatan ketara dalam pergerakan hak negeri — yang mungkin mempunyai implikasi mendalam terhadap masa depan perlembagaan Malaysia sendiri.
“Malam ini kita meraikan ulang tahun ke-10 STAR Sabah. Kita mahu merancang hala tuju kita untuk 10 tahun akan datang. Kita mahu melihat Sabah yang makmur, maju dan merdeka sepenuhnya,” kata Dr Jeffrey.
“Untuk ke sana, kita mesti bersatu dahulu. Jika kita tidak bersatu, jika kita kekal berpecah, jika kita masih masing-masing sendiri, kita tidak akan berjaya mencapai misi dan visi kita.”
Oleh David E. wartawan TV Sabah News Online.
RUJUKAN
1. Jesselton Times (31 Ogos 2026). STARSabah vows to bring the MA63 dispute to the ICJ if not fully implemented
2. Jesselton Times (31 Ogos 2026). STARSabah tekad bawa isu tuntutan MA63 ke ICJ jika tidak dilaksanakan ‘bulat-bulat’
3. Free Malaysia Today (26 November 2025). MA63 defines Sabah, Sarawak as states, Dewan told
4. Free Malaysia Today (16 September 2020). Peninsula, Sabah and Sarawak should be equal partners in Malaysia, says Dr M
5. New Straits Times (16 September 2020). Dr M: Restore Sabah, Sarawak as equal partners through MA63
6. Daily Express (6 Ogos 2026). Kisah Hari Sabah tersembunyi selama 60 tahun, kata Jeffrey
7. The Vibes (29 Ogos 2026). Honour Sabah’s 40% revenue right – Kitingan
8. Jesselton Times (5 Mei 2026). SSRANZ: Federal Government’s 2026 “Stay of Execution” confirms bad faith; calls for Sabah Government to seek ICJ ruling
